سیرت نبوی

سیرت نبوی

نویسنده: دکتر سید محمد صادق هاشمی شاهرودی

بسم الله الرحمن الرحیم
(فیما رحمة من الله لنت لهم) آل عمران159
از ویژگیهای بسیار بارز شخصیت عظیم سید المرسلین و رحمة للعالمین وخیر خلق الله اجمعین (ص)، سجایا و فضایل اخلاقی و رفتارهای پر از مهرو رحمت و عطوفت و در عین حال باقاطعیت و جدیت ایشان با دیگر افراد از دوستان و نزدیکان و خانواده وعشیره و حتی دشمنان ومخالفان ومعاندان است. این خصیصه که بطور قطع منشأ وخواستگاهی الهی دارد -چنانکه در آیه شریفه به آن تصریح شده است - از زوایا وابعاد مختلفی قابل بررسی ، تحلیل وتبیین است :
الف)اخلاق به مثابه روش: با بررسی شیوه برخورد پیامبر اکرم(ص)با افراد مختلف در می یابیم که ایشان حتی در مشی عمومی و در طی فرآیند فعالیت و ادای وظیفه رسالت و ابلاغ آن به مردم دوران جاهلیت ، با زبانی نرم ورفتاری پر مهرآنان را مجذوب شیفته شخصیت خود می کردند تا زمینه ایجاد ارتباط جهت تبلیغ مفاهیم دینی والهی وترویج احکام اسلامی میسر گردد.
این بعد با در نظر گرفتن فضای پر التهابی که مشرکان به خاطر حفظ منافع خود در ترویج شرک وبت پرستی و مخالفت با نبی مکرم (ص) در پیش گرفته بودند واز هیچ اقدامی علیه ایشان ویاران وپیروان اندک ایشان بویژه در مکه ودر ابتدای بعثت دریغ نمی کردند نمایان تر می گردد.هر چند این منش عملی جنبه ای متفاوت با متن و محتوای مفاهیم رسالت وحقانیت آموزه های آن است اما به عنوان گواه و شاهدی عینی ومصداقی خارجی برای عمل به آن تعالیم متعالی می تواند شمرده شود.اما باید دانست که این جنبه ، تمام ابعاد را شامل نمی شود بلکه نوعی جنبه کارکردی وابزاری به اخلاق می دهد که با شأن پیامبر اکرم و رسالت الهی ایشان تناسب ندارد ،  هر چند در کناردیگر ابعاد جایگاهی موثر داشته و از اهمیت زیادی برخوردار می باشد.و از سیاق ادامه آیه شریفه نیز اهتمام به این کارکرد و روش، در جذب افراد پیرامون حضرت و حتی اصحاب و یاران آشکار می گردد.
ب)اخلاق ، فضیلتی ذاتی: بعد عمیق تر رفتار اخلاقی از هر فردی که صادر گردد ،اهتمام به ذات فضیلت وخیروصلاح ونیکی فی نفسه است. وهرچه این فرد از رتبه معنوی و اجتماعی بیشتری برخوردار باشد مطالبه توجه به این موضوع از او بیشتر خواهد بود.
درباره پبامبراعظم(ص)نیز که برترین وکاملترین انسان وتجلی تمام فضایل وخیرات هستند این امرصادقتر است.با نگاهی اجمالی به سیره نبوی شریف هم می توان به مصادیق متعددی دست یافت که رسول الله (ص) با وجود مخاطرزیاد اصول اخلاقی را حفظ کرده وبرآن تأکید کرده اند.
مراجعه به دوران حیات مطهر ایشان پیش از بعثت ورسالت نیز مؤید این مدعاست.شهرت ایشان به لحاظ ویژگیهای اخلاقی پیش از بعثت به(الصادق الأمین) بیانگر میزان اهتمام آن حضرت به اخلاق حتی در جامعه عاری از اخلاق و معنویت جاهلی ،والویت دادن به اصول اخلاقی در رفتارومناسبات وتعاملات است.
ج)اخلاق مبنای نظام تمدنی اسلام :اما با نگاهی جامع وشامل به متون ومنابع وگزاره ها وگزارشهای مستند ومعتبر دینی و توجه به ابعاد کلی و هدف جهانی رسالت ،می توان به جایگاهی مهمتر وعمیق تراز اخلاق در منظومه تعالیم دینی پی برد.این جایگاه هم اخلاق فردی را شامل می شودوهم اخلاق اجتماعی. تزکیه فردی روح جامعه را تطهیر می کند وهمکاری و ایثاروصدق افراد پایه رشدوتکامل جمعی به شمار می رود.تنظیم روابط ومناسبات اجتماعی هر چند بر عهده نظامهای حقوقی واحکام وقوانین مدنی وجزایی و...است اما با نبود اخلاق وفقدان داور درونی ،تمام تلاشها وانرژیهای جامعه باید صرف قاضی ومحتسب وعدلیه شود.
علقه ایمان که همانا قویترین نوع ارتباطات را میان افراد ایجاد می کند با رعایت اخلاق مستحکم وپا برجا می ماند وفردوجامعه را در راستای رشدوتکامل سوق داده وبه سعادت می رساند. وهر اندازه که اخلاق در جامعه گسترده تر وپر رنگ تر و در روح وجان افراد عمیق ترشود سازو کارهای اجتماعی موفقتر خواهند بود.
اگریکی از تفاوتهای میان نظام اخلاقی ونظام حقوقی را در وجود یا عدم ضمانت اجرا وقوه قاهره بدانیم آنگاه می توان گفت که قطعاً ضمانت های درونی که در انسان اخلاقی وفضیلت گرا وجود دارد جامعه را از ضمانت های بیرونی -تا حدود زیادی ونه بطور کامل- مستغنی می سازد. اینگونه است که می توان اخلاق فردی و اجتماعی را مکمل یکدیگر دانست و با تربیت فرد انسانی و سپس جامعه اسلامی ،در مسیر تحقق تمدن اسلامی حرکت کرد. رفتاروگفتاروسیره اخلاقی وصدق وامانت وانصاف وعدالت مهربانی سیدالمرسلین(ص)نیز بزرگترین درس برای تمام عالمیان بویژه پیروان ودوستداران ایشان است . مانیزتلاش کنیم با تاسی به ایشان این ارزشهای اخلاقی را ابتدا در خودمان تقویت وترسیخ کنیم وسپس دراطرافیان و جامعه تبلیغ وترویج نماییم. .(لقد کان لکم فی رسول الله اسوةحسنه) احزاب 21

ارسال نظر

با ما در ارتباط باشید

برای اطلاع از مطالب جدید لطفا در خبرنامه سایت عضو شوید...