بيانات مرحوم حضرت آيت الله العظمي هاشمي شاهرودي دنياي امروز به استفاده ابزاري از حقوق بشر روي آورده است

بيانات مرحوم حضرت آيت الله العظمي هاشمي شاهرودي دنياي امروز به استفاده ابزاري از حقوق بشر روي آورده است

بحث حقوق بشر یکی از مسایل مهم امروز جوامع بشری است. در مورد حقوق بشر، ابتدا می‌بایست با مبانی و تعاریف مکتب‌های گوناگون از حقوق بشر آشنا شد. مثلا یکی از مسایل مهم در مبانی حقوق بشر این است که اصالت را به فرد بدهیم یا به جامعه و یا به هر دو؟ در جایی که حق فرد با حق جامعه در تزاحم و تضاد قرار گیرد، چه باید کرد؟ مسأله دیگر، ارزش‌هایی است مانند عدالت و آزادی که اصل و کلیت آنها مورد قبول همه انسان‌هاست، ولی در محدوده و تعاریف آنها ممکن است اختلافات زیادی باشد. در تعریف نیازهای انسان نیز اختلاف دیدگاه‌ها فراوان است. آیا نیازهای انسان را مانند دیگر حیوانات در محدوده مادیات و خوراک و مسکن تعریف می‌کنیم، یا نه، تعریف دیگری برای نیازهای انسان داریم؟مسایل زیادی از این قبیل در مبانی و تعریف حقوق بشر نقش موثر دارد، از این‌رو اگر اختلافی بعضا میان مکتب‌های گوناگون در مورد مسایل حقوق بشر وجود دارد، یک بخش آن برگشت به همین اختلاف در این دیدگاه‌ها و تعاریف مبنایی و اصولی و پیش‌فرض‌ها دارد.
استفاده ابزاري از حقوق بشر
چیزی که امروز متأسفانه بیشتر از هر چیز، به بحث حقوق بشر لطمه می‌زند، استفاده ابزاری از حقوق بشر است که امروز در دنیا شاهد آن هستیم. می‌بینیم عنوان دفاع از حقوق بشر و یا مبارزه با تروریسم، دستاویزی برای توسعه‌طلبی قدرت‌های بزرگ و تهدید و تهاجم به کشورهای دیگر شده که در هر منطقی تجاوز روشن و آشکارا به حقوق بشر است. پس در باب حقوق بشر در سطح جهانی، هم نیاز به نزدیک شدن به تعاریف مشترک داریم، هم نیاز به وضع ضوابط قوی که از استفاده ابزاری از حقوق بشر توسط قدرت‌های بزرگ جلوگیری کند. تنها رسیدن به تعاریف مشترک و یا نزدیک به هم از حقوق بشر کافی نیست. در تاریخ زیاد می‌خوانیم که چگونه خشن‌ترین و مستبدترین حکومت‌ها هم بعضا از شعارهای عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی استفاده می‌کردند، ولی این شعارها ابزار و دستاویزی بوده برای رسیدن به خودکامگی‌های خودشان. تا وقتی که انسان وجود خود را محدود به حیات مادی می‌داند، نمی‌تواند از این پارادوکس خلاص شود. انسانی که زندگی خود را محدود به امور مادی این دنیا می‌داند و هیچ حیات دیگری را برای خود معتقد نیست، با این فلسفه و این دید، قطعا در معرض استفاده ابزاری از مفاهیم عالی و مقدس فرا می‌گیرد.
احياي ارزش هاي معنوي در فطرت انسان ها
مکتب اسلام از دو راه این تناقض را علاج کرده، یکی باور به این‌که زندگی انسان محدود به این دنیا نیست؛ بلکه زندگی اصلی او در جهان آخرت است. انسان در رفتار خود باید آن جهان ابدی را در نظر بگیرد و آنچه را دنبال آن است، باید در چشم‌انداز ابدیت ببیند. هرچه این اعتقاد عمیق‌تر شود، در برنامه‌ریزی‌های دنیایی تأثیر بیشتری می‌گذارد، او بر این باور است که انسان آنچه را در این‌جا ایثار می‌کند از خواست خودش برای خدمت به مردم می‌گذرد، چندین برابر آن را در آن دنیا تحصیل می‌کند. راه دوم برای علاج این تناقض، احیای گرایش‌های ارزشی و معنوی در فطرت انسان‌هاست به‌طوری که بیش از مقداری که از امور مادی لذت می‌برد، از امور معنوی و خدمت به جامعه و ایثار و برقراری عدالت و گذشت لذت می‌برد.این‌جاست که آن تضاد به شکل معقول و منطقی حل می‌شود و انسان با این‌که قدرت و امکان مادی در اختیارش هست، ولی آن را به نفع خود و علیه حقوق دیگران به کار نمی‌گیرد. ما معتقدیم تا این دو کار اساسی که ادیان الهی در تاریخ دنبال کرده‌اند و بشر را به آن دعوت کرده‌اند انجام نشود، استفاده ابزاری قدرتمندان از شعارهای ارزشی مهار نخواهد شد.
آزادي بيان در ايران
در کشور ما آزادی بیان برای همه وجود دارد و برای نمایندگان مجلس علاوه بر این، یک نوع مصونیت پارلمانی نیز در قانون اساسی ما تصریح شده است. در قوانین اساسی کشورهای مختلف، محدوده و دامنه این مصونیت برای نمایندگان یا برای قضات و یا برای هر منصب و مقامی فرق می‌کند. در قانون اساسی ما این مصونیت درحد انجام وظایف پارلمانی و قانونی آنان تعریف شده است.البته گمان نکنم هیچ نظامی آزادی را در هر بخشی مطلق بداند و هیچ قیدی برای آن نشناسد. قطعا آزادی مقید به قیدهایی است از قبیل عدم تجاوز به حقوق دیگران، عدم سلب آزادی دیگران، عدم توهین به دیگران، عدم افشای اسراری که امنیت ملی را تهدید می‌کند، عدم ارتکاب اعمالی که منافی با اخلاق جامعه است. بعضی از محدودیت‌ها را هم خود تصدی مسئولیت ایجاب می‌کند، مثلا کسی که در مقامی قرار می‌گیرد به ناچار محدودیت‌هایی خواهد داشت که اگر در آن مقام نبود این محدودیت را نداشت.در قانون اساسی ما آمده است که نمایندگان در انجام وظایف نمایندگی‌شان که در قانون اساسی و در قوانین عادی مشخص شده است، آزادی بیان دارند. حق دارند از تریبون مجلس در این جهت استفاده کنند، ولی این آزادی مقید است به عدم ارتکاب عملی که در قوانین به‌عنوان جرم شناخته شده است و معمولا هم خارج از وظایف نمایندگی است. اگر نماینده‌ای در پارلمان مثلا از تریبون مجلس به فرد دیگری ناسزا بگوید، آیا این مشمول آزادی بیان است یا خارج از محدوده آزادی بیان قرار دارد؟ در فرانسه که مهد آزادی و منشاء حقوق بشر بوده، شاهد محاکمه روژه‌گارودی نویسنده بزرگ آن کشور هستیم برای تألیف کتابی که در آن کتاب برخی از مدعیان صهیونیست‌ها را درخصوص وقایع جنگ جهانی دوم نقد کرده بود. دادگاه ایشان را محکوم کرد، با این‌که کاری نکرده بود فقط اعتقادات خود را در کتابی بیان کرده بود. شیوه و تشریفات قضایی در مورد کسانی که دارای نوعی مصونیت اند و مرتکب جرمی شده‌اند متفاوت است. قضات نیز تا وقتی که قاضی هستند، اگر جرمی مرتکب شوند، مصونیت دارند؛ یعنی دادگاه عادی نمی‌تواند آن را محاکمه کند، ولی تشریفات قضایی چنین است که قاضی ابتدا به دادگاه انتظامی معرفی می‌شود و دادگاه انتظامی موقتا از او سلب صلاحیت قضایی می‌کند، سپس او به‌عنوان یک شخص عادی در دادگاه عادی محاکمه می‌شود، این یک شیوه و شکل کار است. اما شیوه رسیدگی به جرایم نمایندگان مجلس به گونه دیگری است. این مربوط می‌شود به قوانین شکلی و تشریفات قضایی و نه به محتوای مصونیت.نماینده مجلس در انجام وظایف نمایندگی خود مصونیت دارد، اما اگر خارج از این محدوده، کاری انجام داد که مصداق یکی از عناوین جرمیه بود، آیین تشریفات دادرسی این‌گونه است که با هماهنگی هیأت‌رئیسه مجلس، به دادگاه احضار می‌شود. البته می‌شود آیین دادرسی پیچیده‌تری را شبیه آنچه که در رابطه با قضات هست، تدوین کرد و دادگاه ویژه‌ای را به آنان اختصاص داد. در بعضی از کشورها، خود مجلس یک دادگاه انتظامی دارد و به جرایم نمایندگان رسیدگی می‌کند. مجلس خانه ملت است و احترام به نمایندگان همچون احترام به ملت است، حفظ حرمت نماینده هم بر دیگران لازم است و هم خود نماینده که منتخب مردم است و جایگاه خاصی دارد باید حرمت خود را حفظ کند.
رویکرد قانون اساسی ایران به مسأله حقوق بشر
کشور ما همین‌طور که دارای تاریخ بسیار کهنی است، تمدن عظیمی را قبل از اسلام تأسیس کرد، پس از اسلام نیز تمدن اسلامی را عظمت بخشید. بیشترین و بزرگترین دانشمندان تمدن اسلامی از این سرزمین بوده‌اند. پیروزی این ملت در برپایی نظام مقدس جمهوری اسلامی یکی از جلوه‌های امتیاز ملت مسلمان ماست. ما در این انقلاب توانسته‌ایم اصول و ارزش‌های اسلامی را با مدرنیته جمع کنیم و مشارکت حقیقی مردم و مردم‌سالاری دینی را با حاکمیت احکام نورانی اسلام تطبیق دهیم. ما معتقدیم در قانون اساسی جمهوری اسلامی حقوق اصلی و اساسی انسان‌ها به بهترین شکل با آرمان‌ها و مقاصد اسلامی تلفیق شده است. ولی متأسفانه مشکلات سیاسی و تنش‌هایی که بعضی از قطب‌های جهانی از ابتدای انقلاب ایجاد کردند، مانع شد از این‌که این محتوای بسیار غنی و این طرح حکومتی جدید به درستی به جهان معرفی شود. این قبیل ارتباط‌ها برای روشن شدن این حقیقت بسیار موثر است.
حقوق بشر یکی از ارکان قانون اساسی
حقوق بشر یکی از ارکان قانون اساسی ماست، ولی در تفصیلات و مصادیق آن ممکن است با آنچه که در اروپاست، اختلاف داشته باشد که این اختلاف هم طبیعی است. مشارکت مردم و حق انتخاب مردم به‌عنوان اصلی دیگر مورد توجه و تأکید و تصریح قانون اساسی قرار گرفته است، همه تشکیلات نظام با مشارکت و انتخاب مردم به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، به شکل یک مرحله‌ای و یا دو مرحله‌ای شکل می‌گیرد. ما در قانون اساسی‌مان به‌طور شفاف و صریح انتخاب و مشارکت مردم را تصریح و تأکید کردیم و در عمل هم صادقانه آن را پیاده کردیم، در ظرف بیست‌وسه سال گذشته بیست‌ودو انتخابات داشته‌ایم. ومردم آزادانه در انتخابات شرکت می‌کنند.

ارسال نظر

با ما در ارتباط باشید

برای اطلاع از مطالب جدید لطفا در خبرنامه سایت عضو شوید...